FreeDOS nedir? FreeDOS bilgisayara işletim sistemi nasıl kurulur?

FreeDOS laptop ve masaüstü bilgisayara işletim sistemi kurmak için öncesinde bir takım hazırlıklar yapmanız gerekir. Kullanıcıları en zorlayacak kısım ise kurulum aşamaları değil bu hazırlık sürecidir. Çünkü gerekli olan kurulum medyasını oluşturmak için halihazırda çalışır durumdaki bir bilgisayara ihtiyacınız var. Bunun haricinde ihtiyaçlar şöyledir:

• USB bellek: Kurulum diski oluşturmak için en az 8 GB kapasiteye sahip USB belleğe sahip olmalısınız. Bu işlem için 16 GB ve üzeri depolama sunan bir USB bellek tercih etmeniz, kurulumu daha hızlı ve sorunsuz hale getirecektir. Ayrıca kurulum diski oluşturmak için seçtiğiniz USB bellek içerisindeki tüm verinin silineceğini de unutmayın.
• İşletim sistemi kurulum dosyası: İşletim sistemine ait ISO formatındaki kurulum dosyasını, resmi web sitesi üzerinden indirin. Farklı kaynaklardan indireceğiniz işletim sistemi dosyaları, zararlı yazılımlar içerebilir.
• USB yazma uygulaması: Rufus veya balenaEtcher gibi USB yazma uygulamalarından tercih ettiğinizi indirin. Windows kullanıcıları için Rufus, macOS ve Linux kullanıcıları için balenaEtcher ideal seçeneklerdir.
• İnternet bağlantısı: İnternet bağlantısına sahipseniz, güncelleme ve sürücü yüklemelerini kurulum sırasında gerçekleştirebilirsiniz.
• Windows lisansı: Windows aktivasyonu için lisansa sahip olmalısınız. Ancak bunu kurulum sonrasında da gerçekleştirebilirsiniz.

Windows 10/11 ISO indirin

Windows 10/11 ISO dosyalarını doğrudan Microsoft’un web sitesi üzerinden indirebilirsiniz. Windows 10 desteği sonlandırılmış olsa da hala bazı kullanıcılar tarafından çeşitli nedenlerle tercih edilir. FreeDOS bilgisayara Windows 10 kurma işlemi için şu adımları takip edebilirsiniz:

• Microsoft Windows 10 indirme sayfasına girin. 
• “Sürüm seçin” bölümünden Windows 10 (çoklu sürüm ISO)’yu seçin ve ardından “Onayla” butonuna tıklayın.
• Kısa bir bekleme süresinden sonra ürün dilini seçin ve yine “Onayla” butonuna tıklayın.
• Son olarak 32 bit veya 64 bit sürümü arasında tercihinizi yapın. İndirme otomatik olarak başlayacaktır. Bu arada 32 bit maksimum 4 GB RAM’i görür. Modern sistemler için 64 bit sürümünü seçmelisiniz.

Windows 11 ISO dosyası indirme işlemi de Windows 10’dan pek farklı değildir. FreeDOS bilgisayara Windows 11 kurma işlemi için izlemeniz gereken adımlar şöyledir:

• Microsoft Windows 11 indirme sayfasını açın.
• “x64 cihazlar için Windows 11 Disk Görüntüsü (ISO) indirin” başlığını bulun.
• İndir’i seç bölümünden Windows 11 (x64 cihazlar için çok sürümlü ISO)’i seçin. Sayfanın aşağısında yer alan “Şimdi İndir” butonuna tıklayın.
• Ürün dilini seçin kısmından dilediğiniz dili belirleyin ve Onayla seçeneğine tıklayın.
• Son olarak “64 bit İndir” butonuna tıklayarak indirme işlemini başlatın.

Windows 11 yükleme medyası oluşturmak için bir diğer yöntem, medya oluşturma aracını kullanmaktır. Bu araç otomatik olarak ISO dosyasını indirir ve USB belleğinizi kuruluma hazırlar. Böylece doğrudan BIOS/UEFI ayarlarını yaparak yükleme işlemini başlatabilirsiniz. Medya oluşturma aracını kullanmak için şu adımları izlemelisiniz:

• İlk yöntemi uygulayabilmek için halihazırda çalışan Windows 10 veya Windows 11 bilgisayara ve internet bağlantısına erişebiliyor olmanız gerekli.
• Tarayıcınızdan Windows 11 indirme sayfasına girin ve “Windows 11 Yükleme Medyası Oluşturma” başlığı altındaki Şimdi İndir’e tıklayın.
• İndirdiğiniz uygulamayı çalıştırın ve yönlendirmeleri takip edin. 
• Media Creation Tool uygulaması otomatik olarak ISO dosyasını indirir ve USB boot medyasını oluşturur.

USB boot medyası oluşturun

Kurulum için ISO dosyasını indirdikten sonra bunu bir USB belleğe yazmanız gerekir. Ancak kopyala yapıştır yapmak yerine ISO disk imajını boot edilebilir biçimde yazmalısınız. Bu işlemi gerçekleştirebilmek için ek araçlara ihtiyacınız var. USB boot medyası oluşturma adımları şu şekildedir:

Rufus (Windows) veya balenaEtcher (Windows, Linux, macOS) uygulamalarından dilediğinizi indirin. Kurulum medyası oluşturmak için bir Windows PC kullanıyorsanız ilk tercihinizi Rufus’tan yana kullanabilirsiniz. Rufus ile boot medyası hazırlamak için şu adımları izleyin:

• Rufus indirme sayfasına gidin ve listeden taşınabilir Windows x64 sürümünü indirin.
• İndirme işlemi tamamlanınca Rufus’u açın.
• İlk sıradaki Aygıt/Device bölümünden USB belleğinizi seçin.
• Önyükleme seçimi/Boot selection kısmından ISO dosyasını belirtin.
• Güncel bir cihaza kurulum yapacaksanız, Rufus tüm ayarları sizin yerinize yapar.
• Alt kısımdaki Başlat/Start butonuna tıklayın ve işlem bitene kadar bekleyin.

Rufus yerine bir diğer popüler seçenek olan balenaEtcher’ı kullanmayı tercih ederseniz, kurulum medyası oluşturma adımları şu şekilde olacaktır:

• balenaEtcher indirme sayfasına girin ve listeden kullanmakta olduğunuz sisteme uygun olan versiyonu indirin.
• İndirdiğiniz uygulamayı çalıştırın. Karşınıza sizi yönlendiren üç adımlı bir ekran gelecektir. 
• İlk olarak ISO dosyasını, ardından USB belleğinizi seçin.
• Son olarak Flash! butonuna tıklayın ve işlem tamamlanana kadar bekleyin.

BIOS/UEFI ayarları yapın

Kurulum medyasını yani USB belleğinizi ayarladıktan sonra FreeDOS yüklü bilgisayarınıza geçebilirsiniz. İşletim sistemi kurulumunu başlatabilmek için öncelikle bilgisayarınızı, bu USB bellek ile başlatmanız gerekir. FreeDOS yüklü bilgisayarı USB bellekle başlatmak için şu adımları takip edebilirsiniz:

• USB belleğinizi takın ve bilgisayarınızı başlatın.
• Açılış sırasında ESC, F8, F9, F11 veya F12 gibi üreticiye göre değişen tuşu kullanarak boot menüsüne erişin. Buradan USB belleği ilk sıraya taşıyın ve bilgisayarınızı yeniden başlatın.
• Boot menüsü yerine doğrudan BIOS/UEFI ayarlarına girmeyi tercih edebilirsiniz. Bunun için açılış sırasında genellikle F2 veya DEL tuşunu kullanmanız gerekir.
• BIOS veya UEFI üzerinden boot sırasını ayarlayabilirsiniz. Güncel bir FreeDOS bilgisayarda herhangi bir ek ayar yapmanız gerekmez. Ancak kurulum sırasında sorun yaşarsanız, geri dönüp şu ayarları kontrol edebilirsiniz: 1. Boot Mode / UEFI Mode gibi adlandırılan ayarlar UEFI olarak seçilmeli. 2. Secure Boot açık olmalı.
• Boot sıralamasında USB belleği ilk sıraya aldığınızda, bilgisayarınız bir sonraki açılışında doğrudan kurulum ortamını çalıştıracaktır.

Windows 11 kurulum adımları

FreeDOS yüklü yeni bilgisayarınızı, hazırlamış olduğunuz USB disk ile başlattıktan sonra Windows kurulum adımlarını takip etmelisiniz. Bu aşamada dikkatli olmanız gereken en önemli nokta disk yapılandırmasıdır. FreeDOS bilgisayara Windows yükleme aşamaları şöyledir:

• Bilgisayarınızı başlattıktan sonra kurulum işleminin başlaması için biraz beklemeniz gerekebilir.
• İlk olarak sizden dil ayarları istenecektir. Buradan yüklenecek dil, saat ve para birimi biçimini seçip İleri’ye tıklayın.
• Sonraki adımda klavye ve giriş yöntemi belirlemelisiniz. Ardından yine İleri’ye tıklayın.
• Kurulum seçeneği belirleme ekranında Windows 11’i yükle’yi seçin ve İleri’ye tıklayarak devam edin.
• Karşınıza gelen sözleşmeyi Kabul Et butonuna tıklayarak onaylayın.
• Windows 11’i yüklemek için konumu seçin başlıklı aşama oldukça kritiktir. Buradan Disk 0 olarak belirtilmiş tüm disk bölümlerini silmeli ve sonrasında tercihinize göre biçimlendirmelisiniz. Bilgisayarınızda birden fazla SSD yer alıyorsa bu ekran daha kalabalık olabilir. Disklerin boyutları üzerinden Windows’u nereye kurabileceğinizi seçebilirsiniz.
• Silinen disk bölümleri Serbest Bırakılmış Alan olarak işaretlenir. Dilerseniz bölüm oluşturma seçeneği ile diski C ve D gibi farklı bölümlere ayırabilirsiniz. Veya doğrudan serbest bırakılmış alanı seçerek devam edebilirsiniz.
• Windows 11’i yüklemek istediğiniz disk bölümünü seçin ve İleri’ye tıklayın.
• Ayarlarınıza yönelik özet ekranına göz attıktan sonra Yükle diyerek işlemi başlatın.
• Bilgisayarınız bu süre içerisinde birkaç kez kendi kendine açılıp kapanabilir. Ülke seçim ekranı gelene kadar bekleyin.
• Sonrasında ülke, klavye düzeni, Wi-Fi bağlantısı, kullanıcı hesabı / Microsoft hesap bilgileri ve gizlilik ayarları gibi ayarları girerek adımları tamamlayın.

FreeDOS bilgisayarınıza hem Windows hem de seçtiğiniz Linux dağıtımını kurabilir ve açılış sırasında ikisinden birisini tercih edebilirsiniz. Günlük kullanım veya yazılım geliştirme gibi amaçlarla Linux dağıtımını tercih ederken oyun veya bazı özel yazılımlar için Windows’u kullanabilirsiniz.

Dual boot kurulumlar genellikle kullanıcılara karmaşık gelir hatta birçok kullanıcı böyle bir seçeneğinin olduğunu bile bilmez. Ancak bilgisayara iki veya daha fazla işletim sistemini kurmak oldukça basittir. Her işletim sistemi kendi bootloader’ına sahiptir. Bootloader hangi işletim sisteminin başlatılacağını belirtir. Windows Boot Manager, sadece birden farklı Windows işletim sistemi kurulu olduğunda tercih edilebilir. Linux bootloader’ı GRUB ise çok daha esnektir.

Bilgisayarınıza birden fazla işletim sistemi kurmak istiyorsanız öncelikle Windows kurmanızda fayda var. Önce Linux sonra Windows kurmanız durumunda Windows Boot Manager, Linux dağıtımını görmez ve düzeltmeniz için ek çaba sarf etmeniz gerekir. Windows kurulum adımlarını takip ederken disk bölümlendirme aşamasında Linux için yer ayırmalısınız. Örneğin 1 TB SSD’ye sahipseniz 300 GB gibi bir alanı Linux için ayırabilirsiniz.

Windows kurulumu tamamlandığında, Linux için oluşturduğunuz USB ile yükleme işlemini başlatın. Daha önce oluşturulmuş diğer alanlara dokunmadan, ayırdığınız disk bölümünü seçin ve Linux dağıtımını yükleyin. Kurulum işlemi tamamlandığında, bilgisayarın açılışında sizi GRUB menüsü karşılayacaktır. Buradan hangi işletim sistemini kullanmak istediğinizi belirleyebilirsiniz.

FreeDOS bilgisayara işletim sistemi kurulumu basit bir işlem olsa da hatalarla karşılaşma ihtimaliniz de oldukça yüksek. Yanlış konfigürasyonlar, USB bellek hazırlanmasında yapılan hatalar veya donanımsal problemler yükleme işlemi sırasında can sıkıcı sorunlara yol açabilir. İşletim sistemi kurulumunda sıklıkla karşılaşılan hatalar ve çözüm yolları şunlardır:

• USB belleğin boot menüsünde görünmemesi: Sisteminizi USB bellek üzerinden başlatmak istediğinizde, cihazınızı boot menüsünde bulamayabilirsiniz. Bu durum genellikle USB’nin hazırlanması sırasında hata olduğunu gösterir. Rufus veya balenaEtcher ile yeniden USB hazırlayabilir, farklı ayarları deneyebilirsiniz.
• “No bootable device” hatası: Hazırladığınız USB, boot menüsünde görünebilir ama yine de kurulum başlayamayabilir. Bu noktada USB’yi yeniden yazmayı deneyebilirsiniz. Ancak sorunun indirmiş olduğunuz ISO dosyasından kaynaklı olma ihtimali daha yüksektir.
• Disk bulunamıyor hatası: 11. nesil sonrası Intel işlemciye sahip bir sisteme kurulum yapıyorsanız, kurulum medyası yükleme yapacağınız diski göremeyebilir. Bu durum Intel VMD (Volume Management Device) teknolojisinden kaynaklanır. Çözüm olarak üretici sitesinden cihazınıza uygun Intel Rapid Storage Technology sürücüsünü indirerek, kurulum USB’sine atmalısınız. Kurulum aşamasında bu sürücüyü yükleyerek işleme devam edebilirsiniz. Daha pratik bir yöntem olarak BIOS üzerinden VMD Controller özelliğini kapatabilirsiniz.
• “Seçilen disk GPT bölümü stilinde” hatası: Kurulum USB’si hazırlarken bölüm düzeni olarak legacy yani eski BIOS kullanan sistemler için MBR, yeni nesil UEFI sistemler için GPT seçilmeli. Yeni nesil bilgisayarların neredeyse tamamı için UEFI/GPT geçerlidir.
• Mavi ekran hatası: Kurulum sırasında çeşitli nedenlerden dolayı mavi ekran hatalarıyla karşılaşabilirsiniz. Bu hataların belki de tek iyi yanı bir hata kodu barındırmalarıdır. Kısa bir araştırma ile yaşadığınız duruma yönelik çözüm yöntemlerini bulabilirsiniz.
• Kurulumun yarıda kesilmesi: Bazı durumlarda, herhangi bir uyarı almasanız da kurulum yarıda kesilebilir veya donabilir. Böyle bir sorunda hem USB belleğinizi hem de kurulum yaptığınız diski kontrol etmelisiniz.
• Güç kesintisi kaynaklı sorunlar: Masaüstü bilgisayarlar, elektrik kesintilerinden etkilenebileceği için kurulumun yarıda kesilme ihtimali daha yüksektir. Ancak bu durum laptoplarda da yaşanabilir. Böyle bir durumda tek çözüm yolu yükleme işlemini yeniden başlatmak olacaktır. 
• Kurulum sonrası işletim sisteminin açılmaması: Özellikle dual boot kullanmayı tercih ediyorsanız, iki işletim sisteminin bootloader’larının çakışmasından kaynaklı sorun yaşayabilirsiniz. Örneğin, sistem doğrudan Windows bölümünü boot eder ve MBR, Linux’u görmediği için geçiş yapamazsınız. Veya GRUB, Windows işletim sistemini görmeyebilir. Bu gibi durumlarda boot menüsünü kontrol edebilir veya GRUB onarma yöntemlerine göz atabilirsiniz.